Escalatie of vrede: waar kiest Europa voor?

Op 19 september meldde Estland dat drie Russische MiG-31’s hun luchtruim hadden geschonden nabij Vaindloo, gedurende twaalf minuten, tot vijf mijl binnen Estlands territoriale lucht. Volgens Rusland was dat onjuist: de vliegtuigen zouden boven neutraal water hebben gevlogen, langs een afgesproken route en op enige afstand van de kust. De feiten blijven omstreden. Estland publiceerde zelfs een radarbeeld waaruit bleek dat de toestellen in de twaalfmijlszone verkeerden—juridisch gezien onderdeel van het Estse luchtruim, maar in de praktijk vooral relevant voor visserijrechten. Technisch dus een schending, maar zeker geen dramatische inbreuk zoals de krantenkoppen deden vermoeden.

Wie ooit dichter bij de praktijk heeft gestaan, weet dat dit soort incidenten al decennialang plaatsvinden. Als Belgisch luchtmachtofficier heb ik bijna twintig jaar dienst gedaan, onder meer in Afghanistan en Mali, en ik gaf ook les aan de NATO School in Oberammergau. Vanuit die ervaring kan ik zeggen: Russische vliegtuigen testen onze grenzen voortdurend, en wij doen hetzelfde bij hen. Wekelijks, soms dagelijks. Intercepties, nadering van luchtruim, kleine schendingen van seconden of minuten—het hoort bij het spel van grootmachten. Niemand schiet, niemand wil escalatie.

Dat blijkt ook uit harde data. In 2023 alleen al werden meer dan 300 keer NATO-toestellen de lucht in gestuurd om Russische vliegtuigen te onderscheppen, de meeste boven de Baltische Zee. Een jaar eerder lag dat aantal zelfs rond de 570. In 2020 ging het om meer dan 400 incidenten, waarvan bijna 350 Russische toestellen betroffen. Tussen 2013 en 2020 waren er bijna 2.900 militaire ontmoetingen tussen NATO en Rusland: intercepties, patrouilles, gevaarlijke manoeuvres in de lucht en op zee. En sinds 2014 registreerde Estland alleen al meer dan 40 luchtruimschendingen door Russische vliegtuigen, vaak rond hetzelfde eiland Vaindloo. Dit is dus geen nieuw fenomeen, maar een vast patroon.

De vraag is dan: waarom wordt dit incident zo uitvergroot? Waarom wordt nu een narratief opgetuigd dat suggereert dat er een directe bedreiging is, alsof dit een casus belli moet zijn? Het gevaar is dat we onszelf in een logica van escalatie laten meeslepen. Natuurlijk, Rusland provoceert. Natuurlijk, Poetin is geen diplomaat die wij zomaar moeten vertrouwen. Maar laten we niet doen alsof dit uitzonderlijk is. De werkelijkheid is dat deze “schendingen” al jaren plaatsvinden, en dat beide kanten ze gebruiken voor politieke en militaire signalen.

Als Europa onszelf nu toestaat om elk incident te framen als een stap richting oorlog, dan zetten we een proces in gang dat nauwelijks te stoppen is. En wie wint er bij oorlog? Hoeveel miljoenen Europeanen zouden sterven als dit echt escaleert? Het idee dat een conflict met Rusland zonder kernwapens beslecht kan worden, is een illusie. Het zou neerkomen op wederzijdse vernietiging.

De geschiedenis leert ons dat vrede altijd met vijanden gesloten moet worden, niet met vrienden. Na 1945 hebben we met Duitsland vrede gesloten, ondanks de verwoesting die dat land ons had aangedaan. Waarom zou dat nu onmogelijk zijn met Rusland? Waarom zien we onderhandelingen per definitie als capitulatie? Poetin eist respect en erkenning, en of ons dat nu zint of niet: respect kost geen levens, maar kan wel deuren openen.

Onze politici zouden moed moeten tonen, niet door steeds hardere verklaringen af te leggen of door elk incident te gebruiken om het conflict te verdiepen, maar door ruimte te maken voor diplomatie. De ware kracht ligt niet in escalatie, maar in het zoeken naar vrede. Vrede is geen teken van zwakte, maar van wijsheid. Het is de enige optie die ons continent een toekomst biedt. Alles daarbuiten is waanzin.

Steven Arrazola de Oñate